Psikolojinin önemi hakkında konuşmadan önce tanımından ve kullanıldığı alanlardan bahsederek bir giriş yapmalıyız. Canlıların davranışlarının, duygularının ve düşüncelerinin incelendiği bilim dalına psikoloji denir. İnsanları, canlıları ve kendimizi anlamak için çok önemli bir alan olan psikolojiyi kullanırız. Psikoloji sayesinde insanlara nasıl yaklaşacağımızı, empati kurmayı, kendimizi tanımayı ve ihtiyaçlarımızı anlarız. Aynı zamanda psikoloji canlılara yardım da eder. Psikoloji sayesinde insanlar kendini daha iyi hissederler ve kendilerini anlarlar. Psikolojinin birçok alanda etkisi çok büyüktür. Kısaca psikoloji her yerde diyebiliriz. Duygu, düşünce ve davranışları anlamak için siyasette, iş yerinde, okulda, tarihi olayların analizinde ve daha birçok durumda psikolojiden yararlanırız. Psikolojinin birçok alt alanı vardır ve her biri birbirinden değerlidir. Günlük hayatımızda karşılaştığımız olayları ve tepkileri belli durumlarla bağdaştırarak psikoloji biliminden edindiğimiz bilgileri daha iyi anlarız.
Psikoloji Tarihi
Geçmiş çağlarda insanlar, psikoloji ile ilgili konular üzerine kafa yordu. Gel gelelim ki bu kafa yormaların çoğu belirli bir tarihe kadar bilimsel nitelikte olmadı. Bilimsel nitelik taşıyanlar da psikolojinin bir bilim olarak tanınmasından önce tıp ve fizyoloji gibi alanların çatısı altında yer aldı. 1879′ da Wilhelm Wundt, Almanya’nın Leipzig şehrinde ilk psikoloji laboratuvarını kurdu. Böylece psikolojinin bilim olarak tanınması sürecindeki ilk adımı attı ve modern psikolojinin kurucusu oldu. Wundt’ un bu laboratuvarı kurmadaki amacı psikolojide görgül araştırma tekniklerinin kullanılmasını sağlamaktı.
Psikologların Değişen Görevleri
Wundt’ un açmış olduğu bu yolu pek çok insan benimsedi ancak farklı fikirler de ortaya atıldı. Wundt’ un öğrencilerinden Lightner Witmer, psikolojiyi sadece laboratuvarla sınırlı görmedi ve gerçek hayatta yapılacak uygulamaların önemine dikkat çekti. Witmer, klinik psikolojinin kurucusu oldu ve dünyadaki ilk klinik psikoloji laboratuvarını kurdu. Witmer, klinik uygulamalarını çocuklarla gerçekleştirdi ancak başka psikologlar yetişkinler için de teknikler geliştirdiler. O yıllarda psikologların klinik anlamda görevinin test ve ölçekleri uygulamak olduğu görüşü yaygındı. Bu görüş Dünya Savaşları yaşanana kadar hakim oldu. O zamana kadar ise psikologların alandaki uygulamaları bununla sınırlı kaldı. Dünya Savaşları’nın yaşanmasıyla toplumda psikolojik ihtiyaçlar çoğaldı ve terapist eksiği ortaya çıktı. Böylece psikologlar terapi hizmeti vermeye başladı. Ancak bu durum asıl olarak 2. Dünya savaşı bittikten sonra gerçekleşti.
Psikolojide Farklı Yaklaşımlar
Psikologların ilk kez psikoterapi uygulamaya başladığı yıllarda benimsenen temel yaklaşım Freud’un ilkelerini belirlediği psikanalizdi. Psikanalizi benimseyenlerin yanı sıra psikanalizden farklı görüşleri savunan kesimler de vardı. Bu farklı görüşler sonucunda 2. Dünya Savaşı’ndan sonra hümanistik, psikodinamik ve davranışçılık gibi psikanalizden farklı ilkeler savunan yaklaşımlar ortaya çıktı. Yaklaşımların çeşitliliği hem bazı soru işaretlerinin giderilmesine hem de yenilerinin oluşmasına yol açtı. Günümüzde de psikolojide çok çeşitli yaklaşımlar bulunmaktadır ve yenilerini oluşturmak için yürütülen çalışmalar da mevcuttur. Tüm bu yaklaşımların farklı görüşlere sahip olması psikolojinin gelişmesinde önemli bir yerde durur. Fakat bu çeşitlilik içerisinde psikolojinin bir bilim olduğunu ve kanıta dayalı hareket edip şüpheci olmak gerektiğini unutmamak gerekir. Psikologlar eleştirel düşünce yapısına sahip olmalı ve edindikleri bilgilerin kaynağını iyi araştırmalıdırlar. Ancak bu şekilde psikoloji bir bilim olarak bireye ve topluma sağladığı faydayı başarıyla sürdürebilir.
Psikolojini Alt Alanları Nelerdir?
En Çok Bilinen Alt Alanlar
1- Klinik Psikoloji: Kişilerin hayatlarındaki davranışsal, zihinsel ve duygusal süreçleri anlama, gözlemleme ve çözmeyi amaçlar. Psikolojik tedavi, psikolojik bozuklukların ölçme araçları ile ölçülmesi ve tanı koyma gibi görevleri vardır. İnsanların tek başına çözemediği sorunları çözmek için onlara yardım eder.
2- Sosyal Psikoloji: Toplumların, çevrenin, kültürün, kısacası sosyal etkenlerin insan davranışını nasıl etkilediğini inceler. Grup davranışına, sözlü olmayan davranışlara, önyargıya, uyuma, sosyal algıya, sosyal etkileşime ve liderliğe odaklanır. İnsan sosyal bir hayvandır ve sosyal psikoloji bilime büyük katkı sağlar.
3- Adli Psikoloji: Adaletin işleyişinde çok önemli bir rolü vardır. Suçlu profilinin oluşturulması, suçluların rehabilitasyon süreçleri, sanık ve mağdur ile görüşme, psikolojik ölçme ve değerlendirmeler, mahkemeye rapor sunma gibi çalışmaları vardır. Adli psikologlar; mahkeme, adliye ve cezaevlerinde çalışır.
4- Endüstri/Örgüt Psikolojisi: İş hayatı içerisinde olan sorunları tespit etme ve o sorunları çözmeye yardımcı olur. İş yerinin işleyişinin ve çalışanların performansını arttırmak, işe uygun çalışan alınmasını sağlamak, etkin ve verimli çalışma ortamı oluşturmak, çalışan davranışlarını incelemek, işyerini geliştirmek ve çalışanlar arasında iyi iletişim kurulmasını sağlamak temel amaçları arasındadır.
5- Deneysel Psikoloji: Canlı zihnin nasıl çalıştığını açıklar. Ampirik bir yaklaşımı vardır. Deneysel psikoloji uyarıcıların nasıl algılandığını, öğrenildiğini ve hatırlandığını, bellek, duyumsama gibi bilişsel süreçleri inceler ve açıklar. Bu bilişsel süreçleri anlamak adına testler ve deneyler yapar.
6- Gelişim Psikolojisi: Bir kişinin yaşam süresi boyunca deneyimlediklerinin kişiyi nasıl etkilediğini ve geliştirdiğini anlamaya çalışır. Her yaş dilimine odaklanır. Motor beceriler, dil öğrenimi, problem çözme, duygular, kişilik, kimlik oluşumu, benlik kavramı, ahlaki anlayış ve öğrenmeyi inceler.
Çok Fazla Bilinmeyen Alt Alanlar
7- Nöropsikoloji: Beynin ve sinir sisteminin kişinin davranışlarını ve bilişini nasıl etkilediğini inceler. Nörolojik bozuklukları inceler ve bu bozuklukların tanı ve tedavisi ile ilgilenir. Aynı zamanda nöropsikoloji beyindeki yaralanmaların, hasarların ve hastalıkların kişinin davranışlarını ve bilişsel işlevlerini nasıl etkilediğini inceler.
8- Spor Psikolojisi: APA’ya göre 2 amacı vardır: Birincisi, sporcuların performansları için gerekli olan psikoloji ilkelerinin kullanılmasına yardımcı olmaktır. İkincisi ise spora katılımın bireyin yaşam boyu psikolojik gelişimini ve sağlıklı oluşunu nasıl etkilediğini anlamaktır.. Spor psikologları sporcuların yaşadıkları stresle ve sakatlıklarla nasıl başa çıkacağıyla ve öfkelerini nasıl kontrol edecekleri ile ilgilenirler.
9- Trafik Psikolojisi: Sürücülerin araç sürme sırasındaki dikkat, algı ve biliş süreçlerini inceler. Aynı zamanda sürücünün trafikteki tutumlarını, risk alma durumlarını ve kişiliğini inceler. Trafik kazalarını azaltmayı amaçlar.
10- Din Psikolojisi: Dinin kişi üzerindeki etkilerini ve ruhsal olaylarla ilişkisini inceler.
11- Siyaset Psikolojisi: Toplumların birbiriyle olan etkileşimini inceler ve insanların düşüncelerinin, davranışlarının ve duygularının siyasete etkilerini gözlemler. Siyaset biliminin psikolojik olarak incelenmesidir. Siyaset psikolojisi halkı, liderlerin kişiliklerini ve yöneten-yönetilen ilişkisini inceler.
12- Evrimsel Psikoloji: İnsan davranışının ve psikolojisinin, dilin ve de alet kullanımının evrimsel süreçteki değişimini inceler.
13- Sağlık Psikolojisi: Kişinin sağlık durumunu neyin etkilediğini araştırır. Genellikle sağlık psikologları tıp doktorlarıyla birlikte çalışır.
Diğer yazılarımız için buraya tıklayabilirsiniz.
KAYNAKLAR
Gramer, G. P., Bernstein, D. A., Phares, V. (2014). Klinik Psikolojiye Giriş. (İ. Dağ, Çev. ed.). Ankara: Mentis Yayıncılık.
Editör: Şevval Pektaş
