Herkes farklı düzeylerde stres ile başa çıkmak zorundadır. Özellikle depresyon ve anksiyete semptomlarına sahipseniz bu durum daha da zorlayıcı olabilir. Stres seviyenizin tepe noktaya ulaştığını düşündüğünüzde hızlı bir ara verme ve kendinize ruh sağlığı günü planlama zamanınız gelmiş demektir.
Ruh sağlığı günü, okul veya işten izin alarak bağlılık ve sorumluluklarınızı azalttığınız bir gündür. Bu zamanı stresinizi azaltmaya, rahatlamaya, eğlenmeye ve tükenmişlik hissini önlemeye odaklanarak geçirebilirsiniz.
Bir günlük ara tükenmişliğe yol açan problemlerin altında yatan ağır sorunları çözmeyebilir. Fakat ruh sağlığı günü yeniden sosyalleşmeyi, daha yüksek enerji seviyesiyle ve daha az stresli bir perspektifle sorumluluklarınıza dönmeyi sağlar.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yürütülmüş bir araştırmaya göre anksiyete ve depresif bozukluklar küresel olarak her yıl bir trilyon dolardan fazlaya mal oluyor.
Yüzleştiğiniz stres faktörleri ne olursa olsun bu tavsiyeler, kendinize ruh sağlığı günü ayırmak ve bundan en iyi şekilde yararlanmak için size yardımcı olacaktır.
Ruh Sağlığı Gününün Faydaları
Günlük rol ve sorumluluklarınızdan dolayı bunalmış hissetmeniz normaldir. Çalışan, ebeveyn, eş veya arkadaş olarak sürekli görevlerinizi yapmanız beklendiğinden kendinizi bitkin hissedebilirsiniz.
Kendinize aşağıdakiler için zaman ayırmanız önemlidir:
- Zihninizi boşaltmak
- Eğlenmek ve zevk aldığınız şeyleri yapmak
- Uyku kalitenizi iyileştirmek
- Duygularınızı işlemek
- Rahatlamayı teşvik etmek
- Stresi azaltmak
Dünya Ruh Sağlığı Günü
Dünya Ruh Sağlığı Günü, ilk kez 1992 yılında Ruh Sağlığı için Dünya Federasyonu adlı örgüt tarafından kutlanmıştır. Günümüzde, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) de Dünya Ruh Sağlığı Günü’nü desteklemektedir.
Bu günün macı; ruh sağlığı hakkında bilinçlendirmek, ruhsal bozukluklar ile ilgili damgalamayı azaltmak ve işverenleri, kurumları ve bireyleri ruh sağlığını öncelik haline getirmeye teşvik etmektir.
Dünya Ruh Sağlığı Günü Ne Zaman?
Dünya Ruh Sağlığı Günü her sene 10 Ekim’de kutlanmaktadır.
Gününüzü Seçin
Kendinize ”ruh sağlığı günü” ayırmaya karar verdiğinizde o günü ”ne zaman ve nasıl” gerçekleştireceğinize dair sorular ortaya çıkar.
Gününüzü gerçekleştirirken stresli hissetmemek için önceden bir izin günü ayarlayabilir, iş yükünü yeniden düzenlemek için adımlar atabilir veya o gün için yedek birini bulabilirsiniz. Bir sabah uyandığınızda günün stresiyle başa çıkamayacağınızı hissedebilirsiniz. Bu durum kendinize bir ruh sağlığı günü ayırmanız ve bundan en iyi şekilde yararlanmanız için bir işarettir.
Kendinize ne zaman bir ruh sağlığı günü ayıracağınız tamamen size bağlıdır. İşvereniniz bu konuda destekleyiciyse ve nedenlerinizi açıklarken rahat hissediyorsanız gününüzü planlamaktan çekinmeyin.
Bazı insanlar ruh sağlığı günü nedeniyle işten izin almak için bahane bulma ihtiyacı duyabiliyor. İzin alma nedenlerinizi ifşa etmek istemiyorsanız veya işvereniniz anlayışlı biri değilse nedenlerinizi açıklamak zorunda hissetmeyin.
İş yerlerinde, ruh sağlığı problemlerini normalleştirmek amacıyla büyüyen bir yapılanma var olsa da birçok işveren hala çalışanlarının ruh sağlığı konusundaki endişelerini bir iş gününü kaçırmak için haklı bir sebep olarak görmüyor.
Böyle bir durumla karşılaşırsanız;
- Hastalık izni alabilirsiniz: “Bu ay kalan hastalık iznimi kullanmak istiyorum.” diyerek neden kullanmak istediğinizi açıklamayabilirsiniz. Ya da “Bugün iyi hissetmiyorum ve izin almam gerekiyor.” diyebilirsiniz.
- Ücretli izninizi kullanabilirsiniz: “Ücretli iznimi kullanmak istiyorum.” diyerek nedenini söylemeyebilirsiniz. İşvereniniz veya iş arkadaşlarınızın ne yapacağınızı bilmelerine gerek yoktur.
- Zaten izinde olduğunuz bir günü kullanabilirsiniz: Biri ne yapacağınızı sorduğunda rahat hissetmediğiniz sürece ruh sağlığı günü ayıracağınızı paylaşmak zorunda değilsiniz. Basitçe “Ailemi göreceğim.” ya da “Sadece evde vakit geçireceğim.” diyebilirsiniz.
Hafta sonları da kendinize ruh sağlığı günü ayırmak için iyidir. Geleneksel bir ruh sağlığı günü genellikle işten izin almayı içerse de stres gidermeye odaklanmanız için hastalık izni almanıza gerek yoktur.
Öğrenciler için bir ruh sağlığı günü olup olmadığını merak ediyorsanız yalnız değilsiniz. Devlet mevzuatı, öğrencilerin ruh sağlığı veya davranışsal sağlıkları için izin almaları politikasında gittikçe daha destekleyici davranıyor. Tabii ki, bu politikalar eyalet ve okullara göre değişiklik göstermektedir.*
Siz veya çocuğunuz ruhsal sağlık sebeplerinden ötürü okuldan uzak bir zamana ihtiyaç duyuyorsanız hastalık izni alabilirsiniz. Eğer daha fazla zamana ihtiyacınız varsa veya okulunuz bir doktor raporu talep ediyorsa okuldaki bir rehber öğretmen veya yönetici ile durumunuzu açıklamak için konuşabilirsiniz. Ayrıca bir ruh sağlığı uzmanı da bir veya birden çok gün izin ihtiyacınızı onaylayan bir yazılı not sağlayabilmektedir.
Tükenmişlik Belirtileri
Tükenmişlik belirtilerine sahip olduğunuzu fark ediyorsanız muhtemelen bu kendinize bir ruh sağlığı günü ayırma zamanının geldiğinin göstergesidir.
- Motivasyonun veya performansın azalması,
- Kendiniz veya başkaları hakkındaki negatif düşünceler,
- Fiziksel ya da ruhsal yorgunluk tükenmişlik belirtilerinden bazılarıdır.
Kendinizi her zamanki gibi hissetmiyorsanız ve günden güne görevlerinizi yerine getirmekten korkmaya başladıysanız tükenmişlik deneyimliyor olmanız muhtemeldir.
Bir Ruh Sağlığı Gününden Neler Bekleyebilirsin?
Bir ruh sağlığı gününden neler bekleyebileceğini bilmek önemlidir. Fakat bunun problemlerinizden kaçmak için oluşturulmuş bir gün olmadığının farkında olmanız gerekir.
Etkili bir ruh sağlığı günü;
- Stres gidermeye,
- Duygularınıza hakim olmaya,
- Rahatlamaya,
- Bakış açınızı sıfırlamaya,
- Dinlenmeye,
- Yaşantınızı değerlendirmek için bir adım geri çekilmenize yardımcı olur.
Problemleriniz size yakın, bunaltıcı ve kaçılamaz göründüğünde onlarla başa çıkmak daha da zor olabiliyor. Bu nedenle zihinsel bir mola vermek ve kişisel bakıma zaman harcamak bazen bir şeylere açık bir zihinle geri dönmek için gereken molayı sağlayabilmektedir.
Ruh Sağlığı Günü Nasıl Geçirilir?
Bazen böyle bir güne ihtiyacınız olduğunu anlamak kolaydır. Yorgunsanız, vücudunuz dinlenmek için çığlık atar. Ya da görevlerinizin yoğunluğu ile yüzleşemeyeceğinizi hissettiğinizde biraz durup sadece eğlenmeye ihtiyacınız olabilir. Fakat bunalmış hissediyorsanız böyle bir güne ihtiyacınız olduğunun o kadar da farkında olamayabilirsiniz.
Bir dakikanızı ayırın ve gerçekten düşünün, hangisi kendinizi daha iyi hissettirir? Gerginliğinizi biraz olsun azaltmak mı? Geleceğe yönelik stresinizi azaltacak birkaç değişiklik yapmak mı? Sevdiğiniz biriyle biraz zaman geçirmek mi? Yoksa sadece yer değişikliği mi? Farklı stresörlerin farklı tepkiler gerektirmesi gibi farklı ruh sağlığı günleri de farklı ihtiyaçları giderir.
Rahatlamaya İhtiyacınız Varsa
Bir ruh sağlığı günü planlamak çoğunlukla rahatlamak için kendinize zaman ayırmak anlamına gelir. Bu, saatlerce pijamalarla TV izlemek ya da hiçbir şey yapmadan evde dolaşmak olabilir. Yoğun iş hayatınızda yaptıklarınızdan farklı bir şey olduğu sürece sıkıntı yoktur. Bazı aktiviteleri yapmak çok çaba harcamayı gerektirebilir fakat bittiklerinde son derece rahatlatıcı hissettirir.
Ruh sağlığı gününüzde deneyebileceğiniz bazı aktiviteler:
- Yoga dersine katılmak
- Masaj yaptırmak
- Yüzmek
- Doğada yürüyüş yapmak
Püf nokta rahatlatıcı bulduğunuz aktiviteye zaman ayırmaktır. Bu; yürüyüş yapmak, yeni bir müze gezmek ya da kitap okuyarak zaman geçirmek şeklinde olabilir.
Ruh Sağlığı Gününde Kaçınılması Gerekenler
- Çevrenizde böyle bir gün geçirmenize müdahale eden insanlardan,
- Sigara, alkol veya diğer maddeleri tüketmekten,
- Sağlıksız besinleri aşırı yemekten,
- Olumsuz duygular içinde geviş getirmekten (ruminasyon) ya da yuvarlanmaktan,
- Bütün günü sosyal medyada geçirmekten kaçınmanız gerekmektedir.
Ruh sağlığı gününüzü geçirmenin birçok farklı yolu var. Örneğin; ihtiyaç duyduğunuz uykunuzu alabilir, sevdiğiniz bir hobi ile uğraşabilir veya arkadaşınızla vakit geçirebilirsiniz. Önemli olan gününüzü fiziksel ve zihinsel iyiliğinizi arttıran etkinliklerle geçirmektir.
Eğlenmeye İhtiyacınız Varsa
Gerçekten bir mekan değişikliğine ya da “Ferris Bueller’la Bir Gün” tarzında bir güne ihtiyacınız varsa bunu en iyi şekilde değerlendirin. En az bir eğlenceli etkinlik planlayın. Bu, normalde yapmayı sevdiğiniz ancak sık yapmadığınız bir şey ya da hep denemek istediğiniz bir şey olabilir. Ayrıca gününüzü unutulmaz kılmak için bir arkadaşınızla vakit geçirebilirsiniz.
Eğer hiçbir şey ilginizi çekmiyorsa sizi çok fazla zorlamayacak faaliyetlerde bulunabilirsiniz. Hobilerinizle uğraşmak veya küçük oyunlar oynamak buna örnektir.
Bazı Değişikler Yapmanız Gerekiyorsa
Stresörler birikiyorsa ve yavaşlamak için bir çözüm yolu arıyorsanız bazı şeyleri yeniden yapılandırmak için kendinize bir ruh sağlığı günü ayırabilirsiniz. Devam eden bütün stresörlerinizi bir günde yok edemeyebilirsiniz ama bazı alanlarda önemli azaltmalar yaratabilirsiniz. Bu da stres seviyenizde kalıcı bir etki yaratabilmektedir.
Stresi ortadan kaldırmaya şöyle başlayabilirsiniz:
- Enerjinizi boşaltan şeylerin listesini yapabilirsiniz.
- Daha büyük stres faktörlerinizden bazılarını kesebilirsiniz.
- Önceliklerinizin ne olduğunu gözden geçirebilirsiniz.
- İş tatmininizi arttırmak üzerine çalışabilirsiniz.
Fakat bütün bunları tek bir günde gerçekleştirmeyi beklemeyin. Ruh sağlığı gününüzü hayatınızda gerçek değişiklikler yaparak geçirmek istiyorsanız gününüzü değerlendirmek, planlamak ve bu değişikliklere hazırlanmak için bir şans olarak kullanın.
Daha Uzun Bir Molaya İhtiyacınız Varsa
Genel stres seviyelerinizin düzelmesi için tek bir ruh sağlığı gününden fazlasına ihtiyacınız varsa tatile çıkmayı düşünebilirsiniz. Aynı zamanda bu hisleriniz tükenmişlik belirtisi olup olmadığını da düşünebilirsiniz.
Var olan endişelerinizle ilgili bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşabilirsiniz. Çevrimiçi kaynaklar da bu konuda size yardımcı olacaktır. Yardım için atabileceğiniz birçok adım vardır.
Sonsöz
Stres seviyelerinizi düşük tutmanın yollarına bakın ki acil bir ruh sağlığı gününe aşırı ihtiyaç duymayın. Ruh sağlığı günü herkes için faydalıdır. Fakat önemli olan ruh sağlığınızı her zaman öncelik haline getirmek için çabalamaktır.
Çevirmenin Notu: İlk çeviri yazımın Dünya Ruh Sağlığı Günü gibi önemli bir günde çıkıyor olması benim için çok heyecan verici. Bugünün amaçlarından biri bireylerin ruh sağlıklarını öncelik haline getirmeleridir. Bu yazının ruh sağlığımızı ihmal etmememiz konusunda hepimize bir hatırlatıcı olmasını diliyorum. Umarım keyif almışsınızdır!
Kendimize ruh sağlığı günü ayırdığımızda sıklıkla ziyaret ettiğimiz bir alan olan konfor alanımız hakkında çok güzel bir yazıyı da bırakıp gidiyorum. Sonraki yazımda görüşmek üzere!
* Bu yazıda bahsedilen hastalık izinleri Amerika Birleşik Devletleri’ne özgüdür ve Türkiye ile uyuşmamaktadır. Ülkemizde bu tarz izinleri almanın daha zor olduğunu biliyoruz. Umarız ruh sağlığı konusunda farkındalık artar ve bu konudaki gelişmelere hepimiz tanık olabiliriz.
Bu yazı, Elizabeth Scott’ın Verywell Mind’da yayınlanan When You Should Take A Mental Health Day adlı yazısının çevirisidir.
Yazar: Arzu Coşkun
Editör: Şevval Pektaş
